Khutsiba bekhyah tungte lang atsa mühlide, akhuluba thangchi mühlide, Radio-nü müyangyoh ko palu shibha (baggage) hikho-nü akhihrü nengdang jing-nü shitseh dikeh roba ko thsaxüküm nguchi la shithsa nguchirü mütohzah India la amichauba IAS la dhikeh liba Phelungre yangdong (Kiphire District) suro nyitsarü Azii. John Tsulise Sangtam, IAS te thüptayu licho ko ihsa te changtare.
Amüdhenung khürü ihsa te changtare:
- Azii. John Tsulise Sangtam tsü khutsiba la ihsa United Sangtam Students’ Conference (USSC) President thsa nguchicho (1990 – 1992)
- Kiphire District (khutsiba bekhyah Sub-division lide) la, akhudiba NCS Officer thsacho (1995)
- Kiphire District la akhudiba IAS dhikehjühba (2025)
- Amilang hiri chah lahkeh, mülong papa atrong la sü dikeh rocho.
Khutsiba la nüh müdüm atrong la nguchi rocho yuchicho ko müdüm mülichiba aichi nguchi la sü apüm mülichi xükümnung kangre. Nüh khüta nguchi xüküm rocho?
Khodederü ih müdüm asi lang tsimüchirü nang, müyurüti-nü ih müdhenung ta ihnü arüh mümüdhenung. Hütsü khuakhudiba lümchung tsü nguchi thsaazah pohki yangdong ti akohcho xodhingre. Hi khu arüh suro lili mahkhang müyurüti dhsütah apüm thüpta-nü nyicho khyü-nü nguchii wücho.
IAS la dhikehcho yusi yuchi de, nüh du lümcho?
Dhikehjühnung nengdang yuzithsajühcho yusi yuchide, tu apa pathsa lüm-nü mühlicho ta retirement tu yingcho. Nguchi lanü akhyahshang (retirement) khode rochihnung hütsü tu lüm-nü licho ta thsathsa atsa la dhikehcho künyangre.
Khutsiba la nüh USSC la President thsacho ko hütsü bekhyah nührü khüta dikeh nguchicho?
Ihrü nguchi te akünyang ko chongcha atrong mütohcho ta aroh langnürüti lümlong ko müngucheh khütu licho khu apüm la khyangchi nguchicho. Ihrü bekhyah akhüluba mahkang chünye bekhyah la roh-i nanghüp (Cell phone) mühlicho ta jing-nü yangdong müipi shitseh lide radio-nü du ihrü müyangyoh nguchii rocho. Hiri lümdhing te alongminung ko akünyangnung sü lile.
Akhirü mülung-ti te azikeh nengdang tu changtanyü-ro?
Ihsa nahdhingkeh ko lümchung aichi drengdrengchinung ko akhihrüti nengdang lümdhing nguchinung dhsütahle. Amülung thrichehba nahdhingkeh aichi ihsa akhirü mülung mahkhang kunu mülungti la thsarah lümchung mahkhang palu lümcho la du bichi nguchinung saying hiri tsü amülung lanü zaa-licho atsau. Tu nahdhingkeh la thrichehcho, hütsü nengdang akohcho akehta lanü nguchinung dhsütahle ko hi khu bekhulang azikeh ngunung.
Ihsa yu khu nüyo atsüptsi ko liliyah la khüta külüpchi jühcho?
Akhudi akhih bekhyah la Class 1 tashi ihsa atpayu lanü sü akhihba licho ko hi khu lümjing rode ihsa yu alaa müdhe chokohcho ko khikohcho. Akhih bekhyah lanü ihsa atpayu lanü thsingyukhang, lümjing lirode ihsa yu lanü khihnung mahkhang chonung la athsungkya mühlinung. Ihsa yu mümüdhe likhang ihsa yo atsüptsi ko liliyah tsü changpehre.
Ihsa yu amii lisohnung nengdang nühnü asurolangrü-ti khyang tu changtanyüro?
Akhudi ihrü khih bekhyah la nyichoba mahkhang khiba yura tsü dee papa thsacho, ta ate dhingmüthe te alimih azikeh aichi ihsa yu sü yutse mahkhang thrahtse apüm tsü zikeh mülichicho dhingchehcho. Asurolangrüti-nü akhih bekhyah lanü hiri tsü khihnung dhsütahle mahkhang aliiwünung akang langwüm la thsatsa changpehnung. Akhudiba tungtethsa akhih bekhyah la atpa yu müdhe nyichonung dhsütahle, hi khu lüpcho la athsungkya mühlinung.
Asurolangrü-ti ko tpurüti apüm-nü ihsa yu tsü tungte thsa lümdhingsohnyüre. Alimi azikeh tsiba aichi, akhihrüti nengdang bekhulang ihsa yu khu lüpcho la akohngu wünung lile.
Achangka thsa, Lihpikihna-nü ihsa yu akang lisohnung ko sakholiyahmülung nengdang thsatsa atsa nuchicho künyangre ko mütohzah ihsa apüm-nü dhrüze jüh trotanung lümdhingjühre.
